Στα λόγια Σεπτεμβρίου 27, 2011
Posted by Nemo in Σκέψεις.add a comment
Αφιερωμένο στους αγωνιζόμενους συντρόφους
εντός του φοιτητικού κινήματος,
που στα λόγια στηρίζουν τις γενικές συνελεύσεις, τους συλλόγους
και στη πράξη …
Che fece… il gran rifiuto Ιουλίου 29, 2011
Posted by Nemo in Αναδημοσιεύσεις.add a comment
Σε μερικούς ανθρώπους έρχεται μια μέρα
που πρέπει το μεγάλο Ναι ή το μεγάλο το Όχι
να πούνε. Φανερώνεται αμέσως όποιος τό ‘χει
έτοιμο μέσα του το Ναι, και λέγοντάς το πέρα
πηγαίνει στην τιμή και στην πεποίθησί του.
Ο αρνηθείς δεν μετανοιώνει. Aν ρωτιούνταν πάλι,
όχι θα ξαναέλεγε. Κι όμως τον καταβάλλει
εκείνο τ’ όχι — το σωστό — εις όλην την ζωή του…
Κ. Καβάφης
Προς ένα νέο τύπο χειραφετητικής πολιτικής Μαΐου 28, 2011
Posted by Nemo in Αναδημοσιεύσεις.Tags: indignados, αγανακτισμένοι, ελλάδα, κινήματα, λατινική αμερική
add a comment
Από τη Λατινική Αμερική μέχρι τη Μαδρίτη και την Αθήνα
πολλοί “νέοι κόσμοι” είναι ήδη εδώ!
(οι επισημάνσεις δικές μου)
του Κώστα Χαριτάκη
” Τις τελευταίες δύο δεκαετίες, αρχής γενομένης από τη Λατινική Αμερική, έχει κάνει την εμφάνισή του, σε παγκόσμιο επίπεδο, ένας νέος τύπος πολιτικής. Ένας τύπος πολιτικής που έχει ως κεντρικό στοιχείο του, σε αντίθεση με παλιότερους τύπους πολιτικής που επιβιώνουν κυρίαρχα και σήμερα στην Αριστερά, όχι απλώς τη διαμαρτυρία (κοινοβουλευτική ή κινηματική), όχι απλώς τη διεκδίκηση δικαιωμάτων, ούτε ακόμη μια ιδεολογική επαγγελία, αλλά την άμεση πράξη της δημιουργίας κοινωνικών σχέσεων, μορφών κοινότητας, ζωνών και χώρων, που τείνουν να αποσπαστούν από την κυριαρχία του κράτους και του κεφαλαίου και να αποδοθούν στην κοινωνία για τις δικές της ανάγκες και επιθυμίες. Έχει ως κεντρικό στοιχείο, δηλαδή, τη δημιουργία ενός ολόκληρου τρόπου ζωής, βασισμένου στην αλληλεγγύη, την άμεση δημοκρατία και τη συνεργατική δραστηριότητα, σε αντιπαράθεση με την αλλοτριωμένη και εκμεταλλευτική εργασία, τη χειραγώγηση δια της αντιπροσώπευσης και την εμπορευματοποίηση όλων των πτυχών της ζωής μας.
Στην πραγματικότητα, αυτός ο τύπος πολιτικής δοκιμάζει αν μπορούμε να ζήσουμε διαφορετικά. Αν μπορούμε να καταστήσουμε περιττά την κρατική κηδεμονία, την κεφαλαιακή εκμετάλλευση, το χρήμα, την αγορά, το εμπόρευμα, την ιδεολογία. Κι αυτό όχι ως θεωρητικά μαθήματα κάποιων πρωτοποριών προς εκπαίδευση των πληβείων, αλλά ως πράξη, άμεση δράση, συλλογική δημιουργία. Πρόκειται για ένα τεράστιο κοινωνικό πειραματισμό, που μακριά από το να οδηγεί σε ιδανικές καταστάσεις, προσεγγίζει την υπόθεση της χειραφέτησης με τον τρόπο που περιγράφει ο Ραούλ Ζιμπέκι: όχι ως σκοπό, αλλά ως τρόπο ζωής.
Κατειλημμένα εργοστάσια που αυτοδιαχειρίζονται εργάτες χωρίς αφεντικά, κατειλημμένες από ακτήμονες γεωργικές εκτάσεις που λειτουργούν στα πλαίσια κοινοτήτων αλληλεγγύης και αγώνα, συνεργατικές ανέργων, απελευθερωμένες εδαφικές ζώνες, ανεξάρτητες κοινωνικές μορφές οργάνωσης της παιδείας και της υγείας, οριζόντια δίκτυα άμεσης επαφής με τους παραγωγούς και ανταλλαγών έξω από την επικράτεια της αγοράς, καταλήψεις κτιρίων και πάρκων στα αστικά κέντρα, ελεύθερα κοινωνικά κέντρα, αυτοδιαχειριζόμενοι αστικοί αγροί, και πλήθος άλλων μορφών που ξεπηδούν καθημερινά, υφαίνουν πια έναν δαιδαλώδη παγκόσμιο ιστό, έναν ολόκληρο κόσμο μέσα, έξω ή δίπλα στον κυρίαρχο κόσμο. Το παλιό σύνθημα «ένας άλλος κόσμος είναι εφικτός» μάλλον πρέπει να αντικατασταθεί με το «ένας άλλος κόσμος είναι ήδη εδώ». Ή, ακριβέστερα, «πολλοί άλλοι κόσμοι είναι ήδη εδώ»!
Δεν πρέπει να πέσουμε και μεις στην παγίδα της αντιπαράθεσης «δύο κόσμων», του ήλιου και του σκότους, που με πολλές παραλλαγές ήταν και είναι το κοινό μοτίβο μιας ειδυλλιακής ομογενοποίησης του κόσμου υπό τη διεύθυνση του κεφαλαίου ή υπό τη διεύθυνση της εργατικής τάξης. Ασφαλώς, η καπιταλιστική παγκοσμιοποίηση σάρωσε τα πάντα στο διάβα της, και έχει οδηγήσει στην απομύζηση όλων των κοινών φλεβών της ανθρωπότητας από την αισχρή μειοψηφία του πλούτου και της εξουσίας. Αλλά η απάντηση σε αυτό το μεγαλύτερο όλων των εποχών έγκλημα κατά της ανθρωπότητας δεν είναι μια άλλη ομογενοποίηση του κόσμου υπό τη φωτισμένη ηγεσία κάποιων δήθεν απελευθερωτικών εξουσιών. Η απάντηση είναι μάλλον η ανάπτυξη και ο συντονισμός πολλών κόσμων μέσα στον ίδιο κόσμο, που θα ανατινάξουν τελικά την κυριαρχία του ενός και μοναδικού κόσμου της ιδιοκτησίας και του εμπορεύματος.
Είναι, λοιπόν, που σε αυτούς τους νέους πολλούς κόσμους που αναπτύσσονται τα τελευταία χρόνια, εκατομμύρια άνθρωποι σε όλη τη γη αυτοεκπαιδεύονται στην ελευθερία και στην αδιαμεσολάβητη κοινωνική συνεργασία. Και εν μέσω κρίσης, όπου καταρρέουν οι υλικοί όροι της ζωής και της αναπαραγωγής μεγάλων τμημάτων της κοινωνίας, και μαζί τους καταρρέει και το συμβολικό σύμπαν της εργασίας και της δημοκρατίας, ο δρόμος αυτής της αυτοεκπαίδευσης αναδεικνύεται και σε μοναδικό δρόμο για να μην βουλιάξουμε στο τέλμα μια αβέβαιης επιβίωσης με τα μέσα του συστήματος αλλά να επανακτήσουμε ολόκληρη τη ζωή.
Η σημερινή επιθετική ανασύνταξη των δυνάμεων του συστήματος, στο όνομα της κρίσης, η προσπάθεια να μπουν τα πάντα (άνθρωποι, γη, φυσικοί πόροι, γνώση) βίαια στο χωνευτήρι μιας νέας «πρωταρχικής συσσώρευσης» για την εξασφάλιση ενός νέου γύρου καταστροφικής κοινωνικά και περιβαλλοντικά ανάπτυξης, τείνει να μας οδηγήσει σε μια κατάσταση «γυμνής επιβίωσης» (παραφράζοντας τον όρο του Αγκάμπεν «γυμνή ζωή»). Μια κατάσταση, δηλαδή, όπου εκατομμύρια αποκλεισμένοι από τα ίδια τα μέσα της επιβίωσής τους θα μάχονται απλώς για την αναπαραγωγή τους, είτε πολεμώντας τους ακόμη πιο αδύναμους, τους ξένους, τους διαφορετικούς, τους διάφορους αποδιοπομπαίους τράγους που θα του παρουσιάζουν τα ΜΜΕ (αυτή είναι η αντιδραστική εκδοχή που τροφοδοτεί τις νεοφασιστικές τάσεις), είτε διεκδικώντας από το σύστημα, από το κράτος και το κεφάλαιο, τα μέσα της επιβίωσης (αυτή είναι η προοδευτική εκδοχή της Αριστεράς).
Και στις δύο περιπτώσεις, όμως, αυτό που θα έχει χαθεί είναι η ίδια η ζωή. Η ζωή με όλον εκείνο τον πλούτο των προσδιορισμών και των δυνατοτήτων ανάπτυξης, η ζωή για την οποία αξίζει να επιβιώνει κανείς. Η επανάκτηση της ζωής, το να εγερθούμε πάνω από το νεοφεουδαρχικό στάτους της «γυμνής επιβίωσης», απαιτεί κάτι ριζικά διαφορετικό από αυτό που μας προσφέρουν ως πολιτική επιλογή ο αστισμός αλλά και η Αριστερά. Απαιτεί αυτόν τον νέο τύπο πολιτικής της χειραφέτησης που ανιχνεύουν τα παραδείγματα που αναφέρθηκαν, το να μπει, δηλαδή, στο κέντρο της αμφισβήτησης η ίδια η εξάρτησή μας από τα μέσα του κράτους και του κεφαλαίου. Γιατί η μεγαλύτερη δύναμη που διαθέτει η κυριαρχία δεν είναι η καταστολή, αλλά η απόλυτη εξάρτηση της ζωής μας από την αγορά, το χρήμα, την ιδιοκτησία και το κράτος. Είναι ό,τι μας εμποδίζει να οργανώσουμε και να φανταστούμε την ικανοποίηση των αναγκών και των επιθυμιών μας με άλλους τρόπους από αυτούς που μας μετατρέπουν καθημερινά σε πειθήνιους εργαζόμενους, μαζικούς καταναλωτές, ναρκωμένους τηλεθεατές και υπηκόους-ψηφοφόρους, δηλαδή σε «δωρητές» πλούτου και δύναμης προς τους πάνω.
Αυτό, επομένως, που θα μπορούσε ίσως να ήταν μια πραγματική επαναστατική χειραφετική προοπτική για τις σύγχρονες εξεγέρσεις, είναι η συνένωση του αιτήματος για ελευθερία και αυτοκαθορισμό με την επανάκτηση της ζωής και των κοινών αγαθών. Καθώς από τις αραβικές εξεγέρσεις μέχρι τις πλατείες της Ισπανίας, και μέχρι ακόμη τη δική μας πλατεία Συντάγματος, η απαίτηση της ελευθερίας ξαναμπαίνει στο ιστορικό προσκήνιο, αυτή τη φορά όχι ως αστική δημοκρατία αλλά ως απαίτηση αυθεντικής έκφρασης των κάτω και επαναδημιουργίας της κοινής βάσης της ζωής και της κοινωνίας, ανοίγεται μια μοναδική ιστορική πρόκληση: η ελευθερία μπορεί να βγει έξω από τις αναπαραστάσεις των κυρίαρχων ή αντιπολιτευόμενων ιδεολογιών, να αναζητηθεί πέρα από την απραγματοποίητη δημοκρατία του κοινοβουλευτισμού, των κομμάτων, των συνδικάτων και όλων των αντιπροσωπευτικών θεσμών, και, παράλληλα, πέρα από το φαντασιακό της καταναλωτικής αφθονίας, της οικονομικής ανάπτυξης και της εμπορευματικής πληρότητας.
Μοιάζει σαν το «πλήθος» να βγήκε από τις σελίδες των βιβλίων του Νέγκρι και να ξεχύθηκε στους δρόμους. Αυτή η «υπερχείλιση», άμεσα ορατή, από τα τεράστια μεταναστευτικά ρεύματα μέχρι τις εφόδους του κόσμου στο δημόσιο χώρο, δεν δοκιμάζει μόνο τα μέσα ελέγχου και καταστολής της κυριαρχίας, δείχνοντας ότι πάντα υπάρχει οδός διαφυγής από τα κελιά της εξουσίας. Βάζει σε δοκιμασία και όλες τις παλιές ταυτοποιήσεις των κοινωνικών υποκειμένων, που ειδικά στην Αριστερά, εξακολουθούν να μετρούν τον κόσμο με τα μέτρα και τα σταθμά των παλιών ταξινομήσεων, ιεραρχιών, και μεταφυσικών «ιστορικών αποστολών» που είχε εντυπώσει η παλιότερη περίοδος του καπιταλισμού. Γιατί άραγε κανένα κόμμα, κανένα συνδικάτο, καμιά οργάνωση ή πρωτοπορία, δεν μπορεί να κινητοποιήσει ούτε ένα ελάχιστο μέρος από τον κόσμο που φαίνεται να κινητοποιεί το facebook και τα άλλα μέσα «κοινωνικής δικτύωσης»; Γιατί το «πλήθος» συνενώνει μοναδικότητες, όχι ταυτότητες.
Έτσι κι αλλιώς όλες οι παλιές ταυτότητες έχουν διαρρηχθεί: η νομαδικότητα δεν αφορά μόνο τη μετανάστευση· αφορά και την εργασία και συνολικά τους όρους ζωής. Με αυτή την έννοια «είμαστε όλοι μετανάστες», χωρίς χαρτιά, χωρίς δικαιώματα, χωρίς πατρίδα. Οι δύο βασικές φιγούρες του μεταπολεμικού καπιταλισμού και της Αριστεράς, ο πολίτης με τα εγγυημένα τυπικά πολιτικά δικαιώματα και ο εργάτης με τους εγγυημένους όρους αγοραπωλησίας της εργατικής δύναμης, σαρώνονται από την προσπάθεια του κεφαλαίου και του κράτους να ανασυστήσουν την εκμετάλλευση και την κυριαρχία πέρα από κάθε κοινωνικό και φυσικό όριο και φραγμό. Έτσι, η είσοδος στην πολιτική και στο κίνημα δεν γίνεται πλέον μέσω κάποιων εδραιωμένων ταυτοτήτων και των ιδεολογιών που τους «αντιστοιχούν» αλλά μάλλον μέσω της άμεσης προσωπικής αναζήτησης νοήματος, έκφρασης και επικοινωνίας. Αυτή η νέα πολιτικοποίηση οδηγεί σε ένα εξατομικευμένο, αλλά όχι μοναχικό πια, πλήθος. Οι νέες πολιτικές ομαδοποιήσεις συστήνονται εν θερμώ, είναι κινητικές και ευμετάβλητες, μπορεί να μην έχουν δέσμευση και προοπτική αλλά έχουν πάθος.
Πώς λοιπόν θα επαναοριστεί η πολιτική, όταν εκλείπουν τα μεγάλα ενοποιημένα πολιτικά σώματα, όπως ο «λαός» ή η «εργατική τάξη», από τα οποία αντλούσε νομιμοποίηση και των οποίων την ενιαία θέληση υποτίθεται ότι εκπροσωπούσε; Η παλιά πολιτική της αντιπροσώπευσης και της διεκδίκησης αναγνώρισης δικαιωμάτων από το κράτος και το κεφάλαιο στηριζόταν στην επιβεβαίωση των ταυτοτήτων και στη διεύρυνση της ισχύος τους. Η συμμετοχή στο κίνημα και στους αγώνες της Αριστεράς ήταν ένας τρόπος να διατρανώσουμε την ταυτότητά μας και να διεκδικήσουμε μεγαλύτερη αναγνώρισή της από το σύστημα· δεν οδηγούσε στην υπέρβαση των κοινωνικών ιεραρχιών και των ιεραρχιών γνώσης και εξουσίας. Και, επίσης, άφηνε άθικτη την καθημερινή ροή της ζωής να κυλάει στις ράγες της αστικής ομαλότητας. Παράλληλα, λειτουργούσε ομογενοποιητικά, στο όνομα της σφυρηλάτησης της ενιαίας θέλησης του λαού ή της τάξης, και επομένως εξομαλυντικά και κατασταλτικά για οτιδήποτε διέφερε ή υπερέβαινε την επιβαλλόμενη ομοθυμία. Η μορφή του κόμματος, ως του «υποκειμένου που γνωρίζει», συμπυκνώνει χαρακτηριστικά αυτές τις αρχές.
Αντίθετα, η νέα πολιτική της χειραφέτησης που κυοφορείται εμπνέεται από άλλες στοχεύσεις: συμμετέχουμε ακριβώς για να απεκδυθούμε τις ταυτότητες και τις κοινωνικές θέσεις που μας χορηγεί το σύστημα, ακριβώς για να υπερβούμε τις διαιρέσεις, τους καταμερισμούς και τις ιεραρχίες που μας επιβάλλει, ακριβώς για να αλλάξουμε την καθημερινή ζωή. Γι’ αυτό ακριβώς, σε αυτόν τον τύπο πολιτικής δεν ταιριάζει η μορφή κόμμα αλλά η αμεσοδημοκρατική συλλογικότητα, δεν ταιριάζει το κέντρο που αποφασίζει αλλά η οριζόντια αλληλεπίδραση του δικτύου, δεν ταιριάζουν οι παγιωμένοι θεσπισμένοι ρόλοι αλλά η ελεύθερη συνεισφορά όλων που υπονομεύει τους ρόλους. Δεν υπάρχει ο «μεγάλος Άλλος» (για να δανειστώ έναν όρο της ψυχανάλυσης)· «εμείς είμαστε αυτοί που περιμέναμε».
Οι Μαδριλένοι καταληψίες της πλατείας δελ Σολ το διατύπωσαν ωραία: «Αν δεν μας αφήσετε να ονειρευτούμε, δε θα σας αφήσουμε να κοιμηθείτε». Αλλά πρέπει να πάμε ακόμη πιο πέρα: να οργανώσουμε την απεξάρτησή μας από την κυριαρχία των εμπορευμάτων και της μεγα-μηχανής του κράτους, να ανοικοδομήσουμε τη ζωή μας με τα δικά μας ανεξάρτητα μέσα, με κοινότητες αγώνα, αλληλεγγύης, αξιοπρέπειας, ελευθερίας και συνεργατικής δημιουργίας. Υπερασπιζόμενοι τα «κοινά», απελευθερώνοντάς τα από τις περιφράξεις της ιδιοκτησίας και της εξουσίας, επαναδημιουργώντας τα συλλογικά και ισότιμα ως ελεύθερα δημόσια αγαθά για όλους. “
Τοποθέτηση στη συζήτηση με θέμα «Κοινωνικοί και εργατικοί αντιθεσμοί: Εμπειρίες και προοπτικές», που έγινε στα πλαίσια του B-Fest στις 27 Μαΐου 2011, με τη συμμετοχή των Ραούλ Ζιμπέκι και Σταύρου Σταυρίδη
Ανάλογα Κείμενα
Το πλήθος στην πλατεία και στο κέντρο των εξελίξεων – Κώστας Δουζίνας
Η υλική παρουσία του πλήθους μπορεί να αλλάξει τον κόσμο – Κώστας Δουζίνας
Οι κραυγές του συναισθηματικού πολίτη – Ανδρέας Πανταζόπουλος
Αγανακτισμένες πλατείες: πέρα από τη κοινοτοπία του πλήθους; – Αλέξανδρος Κιουπκιολής
Τι είναι κίνημα – Giorgio Agamben
Πουλαντζάς και λαϊκομετωπισμός – Alterthess
Προοίμιο Ελληνικού Αργεντινάσο – Πέτρος Παπακωνσταντίνου
Κόμματα και Μάζες Μαΐου 27, 2011
Posted by Nemo in Σκέψεις.add a comment
Απόσπασμα από τη ταινία “Οι Γερμανοί Ξανάρχονται”, για την σχέση του λαϊκού κόσμου με τις “πρωτοπορείες” των οργανώσεων της αριστεράς.
Iδιαίτερα επί των ημερών μας, τίθονται τα κρίσιμα ζητήματα να επανεξεταστούν οι πολιτικές προσεγγίσεως του λαού, η οργάνωση της αντίστασης και δράσης του και η επεξεργασία οράματος που θα οδηγήσει στην χειραφέτησή του.
Πάντως τελευταία, αυτούς που τα “λένε ωραία” τους συναντώ πρωτίστως στις πλατείες και στις συνελεύσεις.
(και ένα πιο χιουμοριστικό)
Οι Αγανακτισμένοι: πολιτική ανάλυση Μαΐου 26, 2011
Posted by Nemo in Αναλύσεις.Tags: indignados, πουέρτα ντελ σολ, σύνταγμα, αριστερά, αγανακτισμένοι, δντ, ελλάδα, ισπανία, κίνημα, λευκός πύργος
11 comments
Πολλοί καταδίκασαν και αφόρισαν την κίνηση, πριν ακόμα εκδηλωθεί. Α-πολίτικο, επειδή δεν έχει συνοχή και προειλημμένες πολιτικές θέσεις και στόχους, α-ταξικό επειδή καλεί τους πάντες ανεξαιρέτως και είναι ειρηνικό, “μεταμοντέρνο” επειδή διοργανώθηκε μέσω facebook κι όχι από κάποιο αναγνωρισμένο σωματείο. Ήμουν κι εγώ ένας από αυτούς, απ’ τους απαισιόδοξους της υπόθεσης.
Το απόγευμα στη Θεσσαλονίκη είχε ήδη μαζέψει πολύ και ετερόκλητο κόσμο, από διάφορες ηλικίες (κυρίως νεολαίους) κι από διάφορες “λαιφστάιλ κατηγορίες”. Λίγα πανώ εναντίον των πολιτικών, αυτοσχέδια συνθήματα, δυο-τρεις ελληνικές σημαίες, μηδαμινά κείμενα και τρικάκια από κάποιους πολιτικούς χώρους. Το κλίμα ήταν ως επί το πλείστον “ελληνικό”, οικογένειες, παιδιά με καφέ και μπύρες, πηγαδάκια και φωνακλάδες, καντίνες και βόλτες στη παραλία. Στην αρχή η όλη κίνηση μου φαινόταν ως ένα μουντό πανηγυράκι, μια απλή κόπια της πλατείας Πουέρτα ντελ Σολ, “άντε για να δείξουμε στους Ισπανούς ότι δεν κοιμόμαστε”, μια σαλονικιώτικη φραπεδοκατάσταση, το πολύ-πολύ άλλο ένα flash-mob το οποίο θα ξεθώριαζε σε λίγες ώρες, ένα πλήθος “αγανακτισμένων” σε μονότονη κίνηση.
Κεντρικά σημεία
Αφού έδυε ο ήλιος όμως, έγινε κάτι πολύ σημαντικό και αναπάντεχο. Μαζεύτηκε κόσμος στη βάση του λευκού πύργου και άρχισε να συζητάει ενθουσιασμένα. Ουσιαστικά συστήθηκε μια απλού τύπου συνέλευση, με το κόσμο είτε καθισμένο είτε όρθιο και όποιος ήθελε μιλούσε μέσω μιας ντουντούκας. Η ελευθερία λόγου ήταν διασφαλισμένη. Για όση ώρα ήμουν εκεί, αντιλήφθηκα κάποια συγκεκριμένα στοιχεία τα οποία ανέδυαν συχνά στις διάφορες ομιλίες (και παρουσιάζονταν ως σημαντικά) και με τα οποία συμφωνούσαν όλοι ή τουλάχιστον οι περισσότεροι από τους παρευρισκόμενους. Εκφράστηκαν, η διάθεση για αδιαμεσολάβητες συνελεύσεις (“χωρίς εκπροσώπους και κόμματα”), για την ενότητα και τη πολυσυλλεκτικότητα της κίνησης (μέσω εννοιών και λέξεων όπως “Έλληνες”, “πολίτες”, “όλοι”, “και οι μετανάστες” εκ των οποίων κάποιες αποδοκιμάστηκαν), ο πασιφισμός του εγχειρήματος (“ειρήνη”, “σεβασμός των δικαιώματων αλλονών”), η αλληλεγγύη και η επικοινωνία (“αγάπη”, “ν’ ακούμε ο ένας τον άλλο”) και σίγουρα η μαχητικότητα και η επιθυμία για πιο παραγωγικές δράσεις (“να μείνουμε όλοι”, “υπογραφές”, “τραπεζάκια”, “δημιουργικότητα”, “πολιτισμός”). Ελάχιστα ακούστηκε το ζήτημα της ευθύνης όλων για τη κρίση, ως συναίνεση στο σύστημα και σίγουρα η “ιδέα” απέσπασε λιγότερα χειροκροτήματα. Επιπλέον, γνωστά σημεία και έννοιες που συναντάμε συχνά τελευταία στο δημόσιο λόγο και τα οποία εκφράζαν πιο “πολιτικές” θέσεις, προφανώς ακούστηκαν και έγιναν ευρέως αποδεκτές (“διεφθαρμένοι πολιτικοί”, “απεχθές χρέος”). Υποθέτω πως σε ανάλογο βαθμό, τηρουμένων των αναλογιών, τα παραπάνω παρατηρήθηκαν και στην Αθήνα.
Παράλληλα στο κυρίαρχο λόγο της συνέλευσης, άρχισαν να εμφανίζονται αυτοματισμοί και “κοινωνικοί μηχανισμοί” που διακρίνονται σε κάθε κοινωνικό σύνολο, κάθε μορφή έστω κοινότητας. Από μόνοι τους οι ομιλητές αντιλαμβάνονταν τα όρια του χρόνου τους και τις περιπτώσεις καταχρασμού του, εκδηλωνόταν πολλές φορές “συνετή κατακραυγή” εναντίον απόψεων που δυσαρεστούσαν τη πλειοψηφία και μια πρώτη μορφή δηλαδή “κοινωνικού ελέγχου”, και φυσικά δυο-τρια άτομα άρχισαν να βοηθούν στο καθαρισμό του χώρου. Είδαμε λοιπόν την ανάδυση μιας πρωταρχικής σύνδεσης και υπευθυνότητας μεταξύ των παρευρισκόμενων, οι οποίες δεν ήταν προφανώς προαναγγελμένες αφού πρώτη φορά συναντιόντουσαν όλοι.
Ζητήματα
Συνολικά θεωρώ ότι έγιναν σημαντικά βήματα. Αν αναλογιστούμε τη κατάσταση κώματος στην οποία βρίσκεται εδώ και ένα χρόνο η κοινωνία και την αδράνεια της νεολαίας, το γεγονός ότι υπήρξε ενεργή κίνηση και εμφανίστηκε μια πρόθεση για συμμετοχή και δράση είναι εξαιρετικά θετικό. Σαφώς, μπορείς αόριστα να συσπειρώσεις πλήθη κάτω από τη ταμπέλα “αγανακτισμένοι” και ο καθένας θα έχει τη δικιά του αγανάκτηση, κάτι που δεν οδηγεί πουθενά. Το κρίσιμο όμως είναι ότι γίνεται μια προσπάθεια να δημιουργηθεί μια βάση επικοινωνίας και από ‘κει και πέρα μπορεί να δημιουργηθεί ενιαία πλατφόρμα διεκδικήσεων και μέσω αυτού του προτσές θα δομηθεί η πολυπόθητη συλλογική ταυτότητα. Ο κόσμος μπορεί να είναι απαθής αλλά δεν είναι χαζός, όσο κι αν συντηρητικοί δεξιοί ή ελιτιστές επαναστάτες θεωρούν ότι είναι. Αντιλαμβάνεται γενικά τι πρέπει να γίνει, απλά χρειάζονται άτομα που έχουν ψηθεί σε οργανωμένες κινητοποιήσεις με συγκροτημένο-ουσιαστικό λόγο. Φαίνεται επίσης πως δεν είναι αργά για να εξαλειφθεί η κατάσταση απανθρωπιάς που κυριεύει τη χώρα και την Αθήνα ιδιαίτερα, εφόσον βέβαια ο κόσμος συνεχίσει να θέλει να συναντιέται και αναπτύξει σχέσεις ομόνοιας και αλληλεγύης.
Από την άλλη, κατά τη διάρκεια της συνέλευσης ακούστηκαν αδιάφορα και γελοία πράγματα, μαλακίες, πατριωτικές κορώνες. Αυτό όμως δε μειώνει σε καμία περίπτωση τη σημασία της. Δηλαδή περιμένουμε ν’ ακούσουμε αναλύσεις περί άυλης εργασίας και αντιφάσεων του καπιταλισμού από άτομα με σούπερ αυθεντική ταξική συνείδηση και να ξέρουμε ότι κατευθυνόμαστε προς την ανατροπή και την οικοδόμηση της επαναστατικής κοινωνίας για ν’ αποφασίσουμε ότι έχει αξία μια συνέλευση; Λαϊκή συνέλευση ήταν, και βρισιές θ’ ακουστούν και γιουχαϊσματα και απλοϊκές αναλύσεις θα διατυπωθούν, ότι πιο λογικό και κανονικό. Δεν μπορούμε να περιμένουμε από το κόσμο να πολιτικοποιηθεί κατευθείαν ούτε να αναμένουμε ότι θα διαχειρίζονται όλοι άριστα τον λόγο ούτε ότι θα τεθούν αμέσως τα “σωστά” αιτήματα. Φανερώνεται πάντως από τις συζητήσεις πως ο κόσμος είναι ανοικτός, διαπερνάται από ερεθίσματα και αναζητά πολιτικές θέσεις.
Εξ’ άλλου υποτίθεται ότι ως κινηματίες, θέλουμε λαϊκές συνελεύσεις. Και τώρα μπορούμε να τις έχουμε. Να μπούμε λοιπόν σε αυτές και να συνδιαλλαγούμε με το κόσμο, να έρθουμε σε επαφή με το σύνολο της κοινωνίας (όχι με όποια μέρη της μας βολεύουν), όσο απολιτίκ και “νεκρωμένα” να είναι κάποια κομμάτια της, όσο χυλός και να είναι ο λόγος τους στην αρχή. Να μην εμφανιστούμε όμως με ξεχωριστά μαγαζάκια το καθένα με την “αποψάρα” του, κάτι που θα οδηγήσει είτε σε καπέλωμα είτε σε αδυναμία ζύμωσης, αλλά σαν “χώροι” και άτομα με καταβολές μεν που συνδιαμορφώνουν δε. Πρέπει λοιπόν πολιτικοί χώροι που έχουν εμπειρία σε αμεσοδημοκρατικές διαδικασίες και κινηματικές συνελεύσεις αφενός να βοηθήσουν δυναμικά τις προσπάθειες αυτές ώστε να παγιωθούν οι συγκεκριμένοι τρόποι οργάνωσης και αφετέρου να δώσουν προοδευτικά στίγματα και τόνους στα αιτήματα που θα εγείρονται.
Επιπλέον, η σημερινή κίνηση φανερώνει πως υπάρχει ένα αισθητό μέρος εργαζόμενων και ανέργων που βιώνει τον αποκλεισμό από κόμματα, οργανώσεις και σωματεία. Οι λόγοι μπορούν να κυμαίνονται από την απαξίωση των συνδικαλιστικών ηγεσιών μέχρι το φόβο του αφεντικού, αλλά αναμφισβήτητα τίθεται το ζήτημα της σχέσης και της επαφής μεταξύ εργατικών οργανώσεων και του υποκειμένου για το οποίο αγωνίζονται. Καταδεικνύεται ότι όλος ο χώρος αυτός πρέπει να αναθεωρήσει ζητήματα προσέγγισης των εργαζομένων όπως και το τι αγωνιστικές δράσεις λαμβάνονται.
Εν κατακλείδι
Δεν ξέρουμε τι μπορεί να γίνει από ‘δω και πέρα. Μπορεί η όλη αυτή κινητοποίηση να ξεφουσκώσει μέσα σε μια βδομάδα, να συσταθεί πραγματικό κίνημα, να λάβει αντιδραστική τροπή και δεξιά χαρακτηριστικά (κάτι διόλου απίθανο), να προκαλέσει ρήγματα στο πολιτικό σύστημα, να απορροφηθεί από κόμματα, να ενσωματωθεί στο σύστημα (είναι οπωσδήποτε άξια προβληματισμού η στήριξη των μμε όπως και η μελλοντική σχέση τους με τις κινητοποιήσεις). Όλα είναι ανοιχτά ενώ οι συζητήσεις αυτές έχουν νόημα μόνο αν συνδέονται με τη κατεύθυνση των κινητοποιήσεων.
Το σίγουρο πάντως είναι ότι θα παραμείνει κοινωνική εκτόνωση αν συνολικά ο κόσμος δεν ξεπεράσει το γιπεδικό κλίμα, τις μούντζες και τις βρισιές. Στη πραγματικότητα, για να ευοδωθεί έστω η πρωτοβουλία χρειάζονται πολλά περισσότερα: επιμονή, υπονομή, φωνές και αγκαλιές, συγκρούσεις και συναινέσεις, πολιτική στόχευση, σκληρή δουλειά, αλληλεγγύη, δημιουργική διάθεση, συζητήσεις και δράσεις, επεξεργασμένες θέσεις και συγκεκριμένα αιτήματα.
Μπορεί να μην υπήρχε πρότυπη κινηματική και αγωνιστική έξαρση σήμερα, ωστόσο το σημαντικό είναι ότι κάποιος κόσμος έχει αρχίσει να αντιδρά στο πολιτικό και οικονομικό status quo και να υιοθετεί δομές αυτοοργάνωσης. Για πρώτη φορά μέσα σε τόσα χρόνια απάθειας, κομμάτια της κοινωνίας που δεν είχαν ποτέ ή παρά ελάχιστη σχέση με τη πολιτική και με τη παρέμβαση στο δημόσιο χώρο, προσπαθούν να φτιάξουν κάτι αυθεντικό, να επικοινωνήσουν μεταξύ τους, να δηλώσουν πως υπάρχουν. Ας συναντήσουμε επιτέλους τη κοινωνία.
