Φύλλα Πορείας

“Μόνοι γαρ τον τε μηδέν τώνδε μετέχοντα ουκ απράγμονα,

αλλ΄ αχρείον νομίζομεν”

“Η μη συμμετοχή στα κοινά, δεν χαρακτηρίζει φιλήσυχο άνθρωπο,

αλλά αχρείο”

Περικλής, Επιτάφιος

Το τελευταίο καιρό, μπορούμε εύκολα να παρατηρήσουμε πως οι αίθουσές μας, οι σχολές, οι βιβλιοθήκες, το Πανεπιστήμιό μας, ερημώνει. Πράγματι, σε σύγκριση με πέρυσι αλλά και τα τελευταία χρόνια, το Πανεπιστήμιο σήμερα βαθμιαία εγκαταλείπεται. Όχι ότι οι φοιτητές δεν παρακολουθούμε πια τα μαθήματα -αδύνατο να γίνει αυτό σε απόλυτο βαθμό, αλλά συντελείται κάτι πιο σημαντικό, το ότι βαθμιαία το αποτύπωμα, τα ίχνη της ανθρώπινης, φοιτητικής παρουσίας, χάνονται. Και ο λόγος δεν είναι μόνο το ότι διανύουμε το εαρινό εξάμηνο -περίοδος όπου συνήθως εμείς οι φοιτητές σαν λάτρεις της παραλίας, του ήλιου της Ελλάδας και του μελτεμιού, δεν συχνάζουμε και πολύ στις σχολές- αλλά εξηγείται από μια σειρά παραγόντων που άρχισαν να παρουσιάζονται και να εδραιώνονται στα ελληνικά Πανεπιστήμια. Παράγοντες που καθιστούν επιτακτική την ανάγκη αντιστροφής του κλίματος, πριν να είναι αργά.

Κατ’ αρχάς, ας σημειωθεί ότι για τη πλειονότητα των φοιτητών, τουλάχιστον όσο βρίσκομαι στη σχολή και απ’ όσο έχω παρατηρήσει, η σχολή τους δεν αποτελεί ένα ιδιαίτερο και ξεχωριστό κομμάτι στη ζωή τους, καθώς η αδιαφορία τους στην ενασχόληση με τα κοινά, η αδράνειά τους ως προς την συμμετοχή στο Σύλλογό τους και η απροθυμία τους να εμπλακούν σοβαρά στη δημόσια ζωή του Πανεπιστημίου τους, είναι χαρακτηριστικά που στις μέρες μας βασιλεύουν ή μάλλον δυναστεύουν στο χαρακτήρα του σύγχρονου φοιτητή. Αποτέλεσμα κυρίως της κυρίαρχης και περισσότερο διαδεδομένης αντίληψης για την πρότυπη καθημερινότητα ενός ατόμου, η νοοτροπία του μέσου φοιτητή ως βαθιά ατομικιστική -κάτι το οποίο δεν σημαίνει ότι είναι ακοινώνητοι- εκκινεί με αντιλήψεις για το Πανεπιστήμιο ως ένα απλό σύνολο κτιριακών εγκαταστάσεων, ως ένα άλλο καταναλωτικό προϊόν το οποίο εκμεταλλευόμαστε όσο γίνεται πιο εύκολα και γρήγορα για να λάβουμε στείρα, χωρίς νόημα γνώση ώστε καταλήξουμε αργότερα να αποκατασταθούμε επαγγελματικά. Κάτι που δεν είναι κακό, στο βαθμό που δεν επιδιώκεται μόνο αυτό από τη φοίτησή μας στο Πανεπιστήμιο. Εφόσον όμως, ένας από τους πιο σημαντικούς στόχους των περισσότερων φοιτητών, είναι και ο παραπάνω, η συγκεκριμένη επιλογή καταλήγει να γεννά συμπεριφορές όπως την έλλειψη σοβαρού ενδιαφέροντος για τη διαδικασία της μάθησης και την αφομοίωση της γνώσης, τη προσπάθεια για το όσο πιο ανώδυνο πέρασμα των εξεταστικών μέσω αναζήτησης sos θεμάτων και άλλων μαγικών τεχνικών, και οι οποίες συνήθως δεν προσιδιάζουν σε κάποιον που έχει τη διάθεση να μάθει και να γνωρίσει τον εαυτό του και τον κόσμο που τον περιβάλλει.

Ο σημερινός φοιτητής δίνει έτσι μεγαλύτερη σημασία σε εξωτερικές του Πανεπιστημίου ασχολίες, στη βόλτα, στη καφετέρια και στο σινεμά, ή αν οι εμπειρίες που επιζητά να ζήσει έχουν αναφορά τη Σχολή του, αυτές θα σχετίζονται σίγουρα με πάρτυ, με το Erasmus και με μια ευρύτερη επιδίωξη κοινωνικοποίησης. Μια επιδερμική δηλαδή ενασχόληση θα συμφωνήσουμε όλοι, όταν υπάρχουν μόνο αυτά στη ζωή μας. Απ’ την άλλη, αγνοούνται παντελώς οι άπειρες δυνατότητες που του προσφέρονται από τις συνθήκες στο ελληνικό Πανεπιστήμιο. Σε πολλούς είναι αδιάφορη όσο και άγνωστη η δράση πολιτιστικών ομάδων (κινηματογραφικών, μουσικών,  θεατρικών, ομάδων φωτογραφίας και εντύπου κ.ά.), οι οποίες ομάδες παρά την ιδιαίτερη δράση τους, επιτρέπουν την έκφραση της προσωπικότητας του καθενός, μας φέρνουν σε επαφή με τη θαυμαστή διαδικασία της δημιουργίας και φυσικά μας ωθούν να επικοινωνήσουμε και να δημιουργήσουμε με φοιτητές με ευαισθησίες όμοιες με τις δικές μας. Και φυσικά αναπτύσσουν το χαρακτηριστικό που μας ενδιαφέρει περισσότερο σ’ αυτό το κείμενο, εμφυσούν ζωή στα κτίρια του Πανεπιστημίου, διεξάγωντας εκδηλώσεις ποικίλου ενδιαφέροντος, ζωγραφίζοντας και ομορφαίνοντας τους συχνά λυπηρούς τοίχους των Σχολών μας, μετατρέποντας το χώρο του Πανεπιστημίου σε πηγή δημιουργίας, γνώσης, διαλόγου, συγκεντρώνοντας ετερόκλητα μεταξύ τους άτομα. Ιδιότητες οι οποίες στο σύνολό τους, ενσαρκώνουν την ίδια την έννοια της Πανεπιστημιακής Κοινότητας, όπου φοιτητές, καθηγητές, τεχνικοί και καθαρίστριες, αντιλαμβάνονται τους εαυτούς τους ως μέλη ενός ενιαίου συνόλου και συνεργάζονται για την ευημερία και προστασία της ίδιας της Κοινότητας.

Στοιχείο παρεπόμενο της συγκεκριμένης νοοτροπίας αποτελεί και πιο σημαντικά, η αποξένωση του μέσου φοιτητή ως προς το δημόσιο χώρο και η έλλειψη πραγματικής ενασχόλησής του με τα προβλήματα και τα διάφορα ζητήματα που απασχολούν τη σχολή του και κανονικά, τον ίδιο. Το ίδιο δηλαδή το κεντρικό όργανο λήψης αποφάσεων σ’ ένα Σύλλογο, η Γενική Συνέλευση, η ίδια η καρδιά ενός φοιτητικού τμήματος, έχει τις τελευταίες εβδομάδες σε όλες τις Σχολές, μετατραπεί σε κάτι το προβληματικό, αδιάφορο, ξένο για τον μέσο φοιτητή. Ενώ δηλαδή θα έπρεπε οι φοιτητές να επιδιώκουν να πραγματοποιούνται, ώστε να εκφράζουν τη δική τους προσωπική ματιά και οπτική, να εισάγονται σε διαδικασίες ζύμωσης και καλλιέργειας του λόγου τους, αντιθέτως νιώθουν πως δεν τους αφορά. Θεωρούν πως η πολιτική και οι αποφάσεις που λαμβάνονται και δύναται να ληφθουν δεν τους επηρεάζουν. Λογικό, όταν εξ’ αρχής η πλειονότητα δεν ασχολείται σοβαρά με τη Σχολή της, η οποία θα έπρεπε να αποτελεί το κέντρο της φοιτητικής μας ζωής.

Θεωρώντας συνήθως λάθος, πως αυτούς που ψηφίζει στις φοιτητικές εκλογές θα λύσουν μόνο οι ίδιοι τα διάφορα ζητήματα ή πως ξεμπερδεύει με το συγκεκριμένο δημοκρατικό δικαίωμά του, ο φοιτητής ξεχνάει πως πραγματική πηγή της εξουσίας σ’ ένα Σύλλογο, βάσει Καταστατικού, είναι ο ίδιος μαζί με όλους τους άλλους συμφοιτητές του, και όχι οι αντιπρόσωποί του που καλούνται ως Διοικητικό Συμβούλιο να εκτελέσουν τις αποφάσεις των Γενικών Συνελεύσεων, στις οποίες ο καθένας έχει πρόσβαση. Συνεπώς, αν λείπουν οι φοιτητές από τις Γενικές Συνελεύσεις, όπως και από τον Δημόσιο Χώρο τους, τότε πολύ απλά Σύλλογος δεν υπάρχει. Καταλαβαίνουμε λοιπόν, πως ο φοιτητής ήδη νιώθει ξένος ως προς τη Σχολή του, πριν ακόμα ασχοληθούμε με τους υπόλοιπους παράγοντες. Πατώντας ακριβώς στα παραπάνω, η ερημοποίηση του Πανεπιστημίου είναι πια εφικτή.

Αποτέλεσμα μιας κοινωνικής και οικονομικής κρίσης που μαστίζει την ελληνική κοινωνία, χαμένη στην αναζήτηση μιας σταθερής ατραπού και ταυτότητας, η Πανεπιστημιακή ζωή, ακολουθεί τις σχετικές συνέπειες. Αναμφίβολα δηλαδή, το κλίμα βίας που κυριάρχησε τον περασμένο Δεκέμβρη, υπήρξε μια επίσης πολύ σοβαρή αιτία για τη σημερινή εντεινόμενη εγκατάλειψη και αποσάρθρωση του Πανεπιστημίου. Τα γεγονότα που έγιναν στις σχολές συνετέλεσαν στην περαιτέρω απομάκρυνση του φοιτητή από τη σχολή του και τη ζωή του Πανεπιστημίου. Είτε παράλογος, είτε λογικός, φόβος υπήρξε και ακόμα και τώρα μπορεί κάποιος να νιώσει μια αμηχανία στα μάτια των φοιτητών όταν βρίσκονται στους -υποτίθεται- δικούς τους χώρους. Πόσο λυπηρό μπορεί να είναι το να νιώθεις δέσμιος αρνητικών συναισθημάτων και να μην μπορείς να νιώθεις ελεύθερος σ’ ένα χώρο για του οποίου τη μοίρα υπεύθυνοι, είμαστε εμείς και μόνο.

Η συνεχής υποβάθμιση των κτιριακών υποδομών, των αιθουσών και των διαδρόμων, η ιμπεριαλιστική επέκταση της αφίσας (και όχι η ίδια η αφίσα), η ακαθαρσία, η ελλειπής φύλαξη, η μικροεγκληματικότητα, τα αφιλόξενα μονοπάτια του Πανεπιστημίου τις βραδινές ώρες, συμπληρώνουν το παζλ για τη κρίση των Πανεπιστημίων μας. Όλοι αυτοί οι παράγοντες, σε συνδυασμό με την υποχρηματοδότηση της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, την εγκατάλειψη του Πανεπιστημίου από το κράτος και τη συνεχιζόμενη αδιαφορία όλων μας, δηλαδή τη πλειονότητα των φοιτητών, τους φοιτητές που ασχολούνται με το δημόσιο χώρο και τους καθηγητές, οδηγούν σε ότι χειρότερο μπορεί να συμβεί για το υποτίθεται το πιο πρωτοπόρο και πιο ζωντανό κομμάτι της κοινωνίας. Το Πανεπιστήμιο που άλλοτε έσφυζε από ζωή, συλλογικές εκδηλώσεις και ειλικρινή πολιτικοποίηση, πηγή των οποίων ήταν η πλειονότητα των φοιτητών, τώρα πια μεταμορφώνεται σ’ ένα άμορφο τέρας, ψυχρό, απρόσωπο, παγερό, που μας διώχνει πια όλους και εγκαθιδρύει μια λογική του “όσο πιο γρήγορα τελειώσουμε το μάθημα, τόσο καλύτερα, να φεύγουμε”.

Εφόσον δεν αρχίσουμε να αντιδράμε και να διεκδικούμε να γεμίσουμε το κενό της αδιαφορίας και της αδράνειας, αν δεν ξαναεφεύρουμε τις Γενικές μας Συνελεύσεις ώστε να γίνουν πιο προσιτές στο μέσο φοιτητή, αν δεν επέμβουμε οι ίδιοι στους δημόσιους χώρους, τους δικούς μας χώρους δηλαδή που μοιραζόμαστε με τους συμφοιτητές μας, με την ιδιαίτερη αύρα και σφραγίδα μας, αν δεν συνεχίσουμε να πραγματοποιούμε εκδηλώσεις, προβολές ταινιών, συζητήσεις, τουρνουά σκακιού, ποιητικές βραδιές, μουσικά δρώμενα, συναντήσεις, αν δεν συνεχίσουμε δηλαδή να επιδιώκουμε να συναντιόμαστε με διαφορετικά από εμάς άτομα, ώστε να πράξουμε κάτι καλό για μας και για το δικό μας Πανεπιστήμιο, τότε θα χάσουμε κάτι πολύ σημαντικό στην επικείμενη διαδικασία αποσύνθεσης του Πανεπιστημίου. Τον εαυτό μας.